ข้อควรรู้ ก่อนติดตั้งโซล่าเซลล์ และหลังการติดตั้ง รวมถึงการดูแลรักษา

      ปัจจุบันการติดตั้งโซล่าเซลล์แบบรูฟท็อป ได้รับความนิยมเป็นอย่างมากเนื่องจากสามารถนำมาประยุกต์ใช้งานได้หลายรูปแบบ นั้นจึงทำให้พลังงานไฟฟ้าจัดเป็นทรัพยากรที่จำเป็นอย่างมากในทุกวันนี้ ซึ่งด้วยต้นทุนการผลิตไฟฟ้าที่สูงขึ้น ก็ยิ่งทำให้ราคาค่าไฟขยับตัวสูงขึ้นไปด้วย เลยมีเจ้าของบ้าน อาคารสำนักงาน โรงงานทยอยปรับเปลี่ยนมาผลิตไฟฟ้าใช้เองโดยใช้ระบบโซล่าเซลล์เข้ามาเป็นตัวช่วยเพื่อประหยัดต้นทุนการผลิตของอุตสหกรรมนั้นเอง

      การติดตั้งโซล่าเซลล์ จึงควรเรียนรู้ไว้ก่อน และต้องทำความเข้าใจเกี่ยวกับวิธีการติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ เพื่อเป็นพื้นฐานในการพูดคุย ตกลงกับบริษัทช่างผู้รับเหมาติดตั้งได้อย่างเข้าใจ ซึ่งจะมีรายละเอียดขั้นตอนอย่างไรในบทความนี้มีข้อมูลให้ได้เข้าถึงการติดตั้งโซล่าเซลล์ และการใช้งานกับโรงงานอุตสาหกรรมขนาดใหญ่ หรือกับบ้านเรือนที่พักอาศัย โดยทั่วไป ขั้นตอนในการติดตั้งระบบไฟฟ้าจากโซล่าเซลล์ มีขั้นตอนในการติดตั้งหลัก 3 ขั้นตอนด้วยกัน คือ 1.การสำรวจก่อนเริ่มดำเนินการติดตั้งโซล่าเซลล์ 2.การติดตั้งวางระบบโซล่าเซลล์ และ 3.การดูแลรักษาระบบโซล่าเซลล์ หลังจากดำเนินการแล้วเสร็จ
 

การสำรวจก่อนเริ่มดำเนินการติดตั้งโซล่าเซลล์

      ก่อนทำการติดตั้งระบบโซล่าเซลล์ทุกครั้งจะมีการสำรวจบริเวณและพื้นที่ในการติดตั้งอย่างละเอียดเพื่อที่จะสามารถออกแบบระบบให้เหมาะสมกับพื้นที่ใช้งาน และเพื่อป้องกันความผิดพลาดที่อาจเกิดขึ้นหลังการติดตั้งได้

 1. สำรวจพื้นที่บนหลังคาเพื่อกำหนดจุดที่จะติดตั้งแผงโซล่าเซลล์

 2. สำรวจจุดติดตั้งอินเวอร์เตอร์ และตู้ไฟฟ้าของระบบโซล่าเซลล์พร้อม

 3. สำรวจวัดขนานพื้นที่เพื่อการติดตั้งที่เหมาะสมมากที่สุด

 4. สำรวจจุดที่จะเดินท่อร้อยสายไฟ จากแผงโซล่าเซลล์ ไปยังห้องอินเวอร์เตอร์

 5. ตรวจสอบจุดเชื่อมต่อของระบบโซล่าเซลล์ กับระบบไฟฟ้าหลักของอาคาร

การติดตั้งวางระบบโซล่าเซลล์

      ในขั้นตอนการติดตั้งระบบโซล่าเซลล์ ควรเป็นหน้าที่ของช่างผู้ชำนาญคอยดำเนินการเองทุกอย่าง เนื่องจากโซล่าเซลล์เป็นระบบที่ต้องใช้งานยาวนานถึง 25 ปี และต้องอยู่ในพื้นที่บนหลังคา ดังนั้นรากฐานการติดตั้งต้องแข็งแรง และสร้างความปลอดภัยแก่ชีวิตและทรัพย์สินให้มากที่สุด โดยขั้นตอนติดตั้งระบบโซล่าเซลล์ มีดังนี้

 1. ติดตั้งโครงสร้างรองรับน้ำหนักแผงโซล่าเซลล์

    สำหรับบ้านเรือน หรืออาคารต่าง ๆ ก่อนติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ จะต้องมีการสำรวจความพร้อมของโครงสร้างที่จะติดตั้งก่อน โดยเฉพาะบริเวณหลังคา หรือดาดฟ้า อาคาร ซึ่งจะต้องมีการออกแบบและติดตั้งวัสดุยึดแผง หรือ Solar Mounting เพื่อเสริมความแข็งแรงในการรองรับน้ำหนักแผง ป้องกันการทรุดตัวของหลังคา และไม่ทำให้เกิดการรั่วซึม จากแนวกระเบื้องที่ไม่แนบสนิท ซึ่งหากไม่มีการติดตั้งจะเกิดปัญหา และผลกระทบในภายหลังการติดตั้งได้ ผู้เป็นเจ้าของบ้านหรืออาคารจึงต้องตรวจสอบ วิธีติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ ในขั้นตอนนี้ด้วย
 

 2. ติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ยึดกับโครงสร้างตามแบบแปลน

    หลังจากที่มีการจัดซื้อแผงโซล่าเซลล์ในรูปแบบที่เหมาะสมกับงบประมาณ และตามจำนวนที่มีการคำนวณว่าเพียงพอต่อการผลิตไฟฟ้าซึ่งสอดคล้องต่อความต้องการสำหรับเครื่องใช้ไฟฟ้าต่าง ๆ ภายในบ้านเรียบร้อยแล้ว ก็จะมาถึง วิธีติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ ในขั้นตอนต่อมา คือ การนำแผงโซล่าเซลล์มายึดกับโครงสร้างตามแบบแปลนที่ได้มีการออกแบบไว้โดยวิศวกรที่มีความชำนาญ ในกระบวนการนี้ช่างจะดำเนินการนำแผงโซล่าเซลล์ทยอยขึ้นไปติดตั้ง โดยจะหันแผงไปยังทิศทางที่เหมาะสม ซึ่งโดยส่วนใหญ่จะเป็นทิศตะวันตก หรือตะวันตกเฉียงใต้ โดยมีระดับความลาดเอียงที่ประมาณ 15 – 20 องศา
 

 3. ติดตั้งตัวแปลงไฟฟ้าหรืออินเวอร์เตอร์

    เนื่องจากไฟฟ้าที่ผลิตได้จากแผงโซล่าเซลล์จะเป็นรูปแบบกระแสตรง หรือ DC ซึ่งหากจะนำมาใช้กับเครื่องใช้ไฟฟ้าภายในบ้าน จำเป็นต้องอาศัยอุปกรณ์ตัวแปลงกระแสไฟฟ้า หรือที่เรียกกันว่า อินเวอร์เตอร์ มาทำหน้าที่แปลงไฟฟ้าให้เป็นกระแสสลับ หรือ AC ก่อน โดยการเลือกอินเวอร์เตอร์นั้น ควรพิจารณาจากลิสต์รายชื่อที่ผ่านการตรวจสอบ และรับรองโดยการไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) หรือการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) โดยเฉพาะบ้าน หรือหน่วยงานที่จะดำเนินการเชื่อมต่อขนานไฟกับการไฟฟ้าที่ต้องยื่นขออนุญาต และต้องได้รับการตรวจสอบให้ผ่านเกณฑ์มาตรฐานก่อนจึงจะดำเนินการขายไฟคืนให้การไฟฟ้าได้

 4. ติดตั้งเครื่องควบคุมการชาร์จ หรือ Solar Charge Controller

    สำหรับการติดตั้งระบบโซล่าเซลล์ที่เป็นระบบพึ่งตัวเอง ไม่ได้อาศัยไฟฟ้าจากระบบสายส่ง หรือที่เรียกกันว่า ระบบออฟกริด ใน วิธีติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ จำเป็นต้องอาศัยอุปกรณ์อีกหนึ่งชนิดเข้ามาเพิ่มเติม เพื่อควบคุมการประจุไฟฟ้าเก็บสำรองไว้ในแบตเตอรี่ หรือ Solar Charge Controller เพื่อไว้ใช้งานในช่วงเวลากลางคืน ที่ไม่มีแสงอาทิตย์ และระบบโซล่าเซลล์ไม่สามารถผลิตไฟฟ้าได้แล้ว ซึ่งอุปกรณ์นี้จะช่วยควบคุมความเสถียรในการชาร์ต และช่วยลดปัจจัยที่จะทำให้แบตเตอรี่เสื่อมเร็ว

 5. ติดตั้งท่อร้อยสายไฟ และเดินสายไฟไปยังตู้ควบคุม

    มาถึง วิธีติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ ในขั้นตอนสุดท้าย ก็คือ การติดตั้งท่อร้อยสายไฟ และเดินสายเชื่อมต่อจากแผงโซล่าเซลล์ พ่วงเข้ากับอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง ทั้งเครื่องแปลงไฟฟ้า หรืออินเวอร์เตอร์ เครื่องควบคุมการชาร์ต หรือ Solar Charge Controller แบตเตอรี่ และรวมสายทุกจุดมารวมไว้ที่ตู้ควบคุม ซึ่งเป็นจุดศูนย์กลางในการบริหารระบบโซล่าเซลล์ หลังจากนั้นจะมีการทดลองการใช้งานจริง เพื่อตรวจเช็คอีกครั้งว่าระบบสามารถใช้งานได้เป็นปกติ ไม่มีความบกพร่อง เพื่อเปิดดำเนินการผลิตไฟฟ้าต่อไป

การดูแลรักษาระบบโซล่าเซลล์ หลังจากดำเนินการแล้วเสร็จ

    การดูแลรักษา บำรุงรักษาเป็นการดูแลรักษาโซล่าเซลล์ เพื่อสามารถผลิตไฟฟ้าได้ยาวนานเท่าที่เป็นไปได้ เมื่อเปรียบเทียบค่าดูแลบำรุงรักษากับระบบผลิตไฟฟ้าที่ใช้ในบ้านเรือนด้วยวิธีอื่น ๆ เช่น เครื่องปั่นไฟโดยใช้น้ำมันดีเซล เป็นต้น ถือว่าค่าบำรุงรักษาระบบโซล่าเซลล์นี้มีราคาที่ถูกกว่ามาก โดยทั่วไปจะมีการตรวจสอบและบำรุงรักษาอุปกรณ์ดังนี้

 1. การดูแลรักษาแผงพลังงานแสงอาทิตย์ (Solar Panels)

    เพื่อให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดควรทำความสะอาดแผงด้วยน้ำสะอาดทุก 6 เดือน ตรวจสอบแผงไม่ให้มีรอยแตกหรือมีร่องรอยน้ำซึมเข้าด้านในแผง และการบังเงาบนแผงเซลล์แสงอาทิตย์ ถ้ามีคราบสกปกให้ใช้ฟองน้ำทำความสะอาดด้วยน้ำเปล่า ไม่ควรใช้แปลงโลหะหรือสารเคมีในการทำความสะอาด
 

 2. การดูแลรักษาตัวแปลงกระแสไฟฟ้าและระบบควบคุมต่าง ๆ (Inverter and Controller)

    การดูแลรักษาระบบแปลงกระแสไฟฟ้าและระบบควบคุมต่าง ๆ ควรมีความสะอาดปราศจากฝุ่นเกาะสะสม ควรใช้ผ้าแห้งเช็คทำความสะอาดฝุ่นที่เกาะ
 

 3. การดูแลรักษาระบบสายไฟและระบบเชื่อมต่อต่าง ๆ (Wiring and Connections)

    การดูแลรักษาระบบสายไฟและระบบเชื่อมต่อต่าง ๆ นั้นควรตรวจสอบว่าอุปกรณ์ดังกล่าวมีสภาพที่บ่งบอกถึงความไม่สมบูรณ์หรือชำรุดหรือไม่ เช่น รอยร้าว รอยแตก ความเสื่อมสภาพของฉนวนและท่อ รอยกัดกร่อนต่าง ๆ รอยไหม้ การเกิดประกายไฟตอนสับสวิตช์ไฟ สภาพของสายดินทุก 6 เดือนโดยเฉพาะก่อนฤดูมรสุม
 

 4. การดูแลรักษาแบตเตอรี่ (Battery, The system with Battery Back-up)

    การดูแลรักษาระบบแบตเตอรี่ใช้ในระบบที่ต้องการสำรองไฟฟ้าเอาไว้ใช้งานั้น ต้องมีการตรวจสอบสภาพแบตเตอรี่ เช่น รอยแตกร้าวบริเวณก้อนแบตเตอรี่ รอยกัดกร่อนบริเวณขั้วแบตเตอรี่

ข้อดี และ ข้อเสีย ของการติดตั้งโซล่าเซลล์

ข้อดี

1. สามารถผลิตไฟฟ้าได้ทุกขนาด ไม่ว่าจะใช้ภายในบ้าน การเกษตร หรือโรงงานอุตสาหกรรม
2. เป็นพลังงานที่ไม่จำกัดสามารถผลิตไฟฟ้าใช้จากแผงโซล่าเซลล์ได้ตลอดไป
3. ช่วยลดค่าไฟฟ้าได้มากถึง 30 – 70% แล้วแต่การออกแบบและการติดตั้ง
4. เป็นพลังงานสะอาดที่ไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม
5. สามารถผลิตไฟฟ้าได้ทุกที่ ที่มีแสงแดด
6. โซล่าเซลล์เป็นพลังงาาที่ปลอดภัยไม่มีมลพิษที่อาจส่งผลเสียต่อสุขภาพ

ข้อเสีย

1. ไม่มีความแน่นอนในการผลิตไฟฟ้า ปริมาณการผลิตขึ้นอยู่กับแสงอาทิตย์ในแต่ละวัน
2. ให้พลังงานไม่สูงมาก จำนวนการผลิตไฟฟ้าขึ้นอยู่กับจำนวนแผงที่ติดตั้ง
3. ต้องศึกษาและคำนวณให้ดีก่อนทำการติดตั้งเพราะหากทำโดยผู้ที่ไม่มีความเชี่ยวชาญ อาจทำให้เกิดความไม่คุ้มค่า
4. ไม่สามารถใช้พลังงานไฟฟ้าโซล่าเซลล์ได้ในตอนกลางคืน หากต้องการใช้ในตอนกลางคืนด้วยจะต้องมีอุปกรณ์แบตเตอร์รี่เพิ่มเติมเพื่อใช้ในการเก็บไฟ

หน่วยงานภาครัฐ ที่ติดต่อก่อนการติดตั้งโซล่าเซลล์

      การดำเนินการในหลายขั้นตอน มีหน่วยงานต่าง ๆ ที่ต้องประสานงานก่อน การติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ เพื่อให้ถูกต้อง สอดคล้องต่อกฏหมายที่ได้กำหนดไว้ ป้องกันไม่ให้เกิดผลกระทบในด้านต่าง ๆ ภายหลัง ซึ่งผู้สนใจที่จะติดตั้ง ควรศึกษารายละเอียดต่าง ๆ ให้เข้าใจ เพื่อจะได้ดำเนินการให้ถูกต้อง มีหน่วยงานภาครัฐส่วนใดบ้างที่ต้องติดต่อก่อนดำเนินการ มีดังนี้

 1. องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ซึ่งทำการติดตั้ง

      ตามพระราชบัญญัติควบคุมอาคาร พ.ศ. 2522 ได้ระบุให้ การติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ บนหลังคาอาคารที่อยู่อาศัย ที่มีขนาดพื้นที่ติดตั้งไม่เกิน 160 ตารางเมตร และมีน้ำหนักรวมไม่เกิน 20 กิโลกรัมต่อตารางเมตร ซึ่งต้องมีผลการตรวจความมั่นคงแข็งแรงและได้รับการรับรองโดยวิศวกรตามกฏหมายว่าด้วยวิศวกรว่าสามารถติดตั้งได้อย่างปลอดภัย และและแจ้งให้กับเจ้าพนักงานท้องถิ่นทราบก่อนดำเนินการ ดังนั้น ผู้ที่จะติดตั้งจึงต้องมีการยื่นคำร้องแจ้งให้ทราบ รวมไปถึงขออนุญาตปรับปรุงอาคารต่อหน่วยงานองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ซึ่งอาคารตั้งอยู่ ไม่ว่าจะเป็น สำนักงานเขต เทศบาล หรือ อบต.

 2. คณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน หรือ กกพ.

      อีกหนึ่งหน่วยงานที่ต้องติดต่อประสานงานและดำเนินการขออนุญาติ การติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ ก็คือคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน หรือที่เรียกกันสั้น ๆ ว่า “กกพ.” โดยผู้ที่มีการติดตั้งระบบผลิตไฟฟ้าด้วยพลังงานแสงอาทิตย์ที่ต้องการจำหน่ายไฟคืนให้กับการไฟฟ้า ต้องดำเนินการแจ้งการประกอบกิจการพลังงานที่ได้รับการยกเว้นไม่ต้องขอรับใบอนุญาต โดยต้องเตรียมเอกสารประกอบ ไม่ว่าจะเป็นใบขออนุญาตดัดแปลงอาคาร (อ.1) ที่ผ่านการอนุมัติโดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ส่วนหากไม่มี อ. 1 ก็ใช้เป็นหนังสือคำร้องแจ้งการติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ โดยสามารถยื่นเอกสารออนไลน์ได้ที่ www.erc.or.th

 3. การไฟฟ้านครหลวง หรือ กฟน.

      สำหรับการติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ ซึ่งมีการเชื่อมต่อกับระบบสายส่งของการไฟฟ้า หากเป็นอาคารที่ตั้งอยู่ในเขตกรุงเทพฯ และปริมณฑล ซึ่งอยู่ในความดูแลของการไฟฟ้านครหลวง จะต้องมีการประสานงาน ยื่นเอกสารเพื่อขอขนานไฟฟ้า โดยต้องมี Single Line Diagram ซึ่งเป็นแบบแปลนวงจรไฟฟ้าที่จะดำเนินการติดตั้ง ซึ่งมีวิศวกรไฟฟ้าที่มีใบอนุญาตให้การเซ็นต์รับรองในการตรวจสอบ รวมไปถึง ต้องมีเอกสารการประกอบกิจการพลังงานที่ได้รับการยกเว้นไม่ต้องขอรับใบอนุญาต จากคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงานหรือ กกพ. เมื่อดำเนินการแล้วเสร็จ ทางกฟน. จึงจะเข้าไปดำเนินการตรวจสอบการใช้งาน ก่อนจะขนานไฟ เพื่อให้สามารถเริ่มต้นใช้งานระบบโซล่าเซลล์ได้

 4. การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค หรือ กฟภ.

      การติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ในส่วนพื้นที่ซึ่งอยู่ในต่างจังหวัดที่นอกเหนือจากกรุงเทพฯ และปริมณฑล ซึ่งอยู่ในเขตพื้นที่ความรับผิดชอบของการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค หรือ กฟภ. ก็จะเป็นต้องดำเนินการเช่นเดียวกับที่มีการแจ้งต่อต่อ กฟน. ทั้งในด้านการส่งแบบแปลนการติดตั้งแผงโซล่าเซลล์ ที่มีวิศวกรไฟฟ้าให้การรับรอง รวมทั้งเอกสารจดแจ้งที่ได้รับการยกเว้นใบอนุญาตจากคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน หรือ กกพ. รวมถึงการดำเนินการตรวจสอบระบบ ให้พร้อมต่อการใช้งาน สำหรับการขนานไฟฟ้าของระบบโซล่าเซลล์เข้ากับระบบสายส่งของการไฟฟ้า ซึ่งในส่วนนี้ก็จะมีค่าใช้จ่ายในการขออนุญาต รวมไปถึงไปอุปกรณ์ชุดทดสอบต่าง ๆ เพิ่มเติม ซึ่งผู้ติดตั้งจะต้องดำเนินการชำระให้แล้วเสร็จ ก่อนที่จะมีการลงนามสัญญาขายไฟฟ้าคืนให้กับการไฟฟ้า และเปิดใช้งานระบบผลิตไฟฟ้าอย่างเป็นทางการต่อไป

 

 

      ที่ผู้สนใจติดตั้งระบบโซล่าเซลล์ในบ้าน จำเป็นต้องสำรวจศึกษา และนำมาใช้ในการพิจารณา เพื่อเลือกว่าจะมีการติดตั้งระบบโซล่าเซลล์รูปแบบใดจึงจะเหมาะสม และมีความคุ้มค่าต่อการใช้งาน ตลอดจนวิธีการดูแลบำรุงรักษาโซล่าเซลล์และอุปกรณ์ต่างๆ สรุปแล้วในการติดตั้งระบบโซล่าเซลล์แต่ละขั้นตอนนั้น ควรให้ทีมงานช่างที่มีประสบการณ์ดำเนินการติดตั้งจะดีที่สุดครับ เพราะด้วยเรื่องของความเรียบร้อยของตัวล็อคของอุปกรณ์ต่างๆ การเดินท่อร้อยสายไฟ อีกทั้งการขอนุญาตติดตั้งโซล่าเซลล์กับแต่ละหน่วยงานที่มีความซับซ้อน จึงควรมีความรู้ความเข้าใจ เพื่อให้ทุกท่านใช้งานแผงโซล่าเซลล์ได้อย่างมีประสิทธิภาพและยาวนานยิ่งขึ้น